U vraagt, ik draai. Lezer Syl suggereerde dat ik een keer iets met kleurige achternamen zoals Rood kon doen. Dus hier komt ie: welke kleuren komen er in Nederland zoal als achternaam voor en welke kleur is het populairst?
Foto: Eric Rolph CC ASA 2.5 G
Ik heb simpelweg de namen van alle kleuren ingevoerd in de Nederlandse Familienamenbank en ze gerangschikt op aantal naamdragers. Dat resulteert in de volgende top 13:
- Groen (11.670)
- Zwart (5.949)
- Bruin (3.439)
- Rood (1.895)
- Wit (1.490)
- Blauw (917)
- Oranje (735)
- Geel (494)
- Roze (143)
- Grijs (31)
- Violet (< 5)
- Amber (< 5)
- Isabel (< 5)
Ontbrekende kleuren
Opvallend is het ontbreken van paars, de enige ‘basiskleur’ die niet als achternaam voorkomt. Dat de volgende, vrij obscure kleurnamen niet voorkomen, zal minder verbazing wekken: azuur, cyaan, ecru kaki, magenta, purper, indigo, beige, taupe, blond, karmozijn, oker, ultramarijn.
Verspreiding
Ik meende ooit gehoord te hebben dat kleurachternamen vooral in Noord-Holland voorkomen. Dit kaartje van de verspreiding van de 13 kleurennamen (in procent per gemeente) bevestigt dat enigszins:
Nederlandse Familienamenbank
De naam Groen is typisch voor Uitgeest, Zwart komt vooral voor in Bergen, Bruin in Harenkarspel, Rood en Blauw in Opmeer en Wit in Niedorp. Al deze gemeenten liggen inderdaad in Noord-Holland.
Het zou interessant zijn hier eens dieper op in te gaan en ook spellingvarianten (Swart, Bruijn, Root) en vormvarianten (De Witt, De Bruin, De Rode) te onderzoeken. Misschien kom ik er nog wel eens aan toe!
Paars bestond destijds niet toch? Was violet of purper?
Zoiets had ik ook gedacht, maar volgens het Chronologisch woordenboek van Nicoline van der Sijs kwam het woord “paars” in 1296 in het Nederlands al voor.
Nee, ik wist het ook niet. Heb ik ergens van een ‘lijst van kleuren’.
bruidegom Andrew Foster, bruid Margaret Purper, trouwdatum 30-10-1799, plaats Nieuw Amsterdam-New York, bron DTB Trouwboek, kerkgemeente: Collegiate Church of New York, gezindte: NDG, archieflocatie: Nationaal Archief. genlias.nl.
Mooi, Purper! Komt tegenwoordig in Nederland niet voor.
Paers, is dat hetzelfde als Paars? Sarah Paers, zij trouwde met Elias Elisse, in Nieuw Amsterdam-New York op 12-10-1704, gezindte NDG, beiden geboren te New York, zie verder genlias.nl.
Ik was eens bij een bijeenkomst met de dames Rooth, de Wit en Swart
Mocht je ooit aan de varianten willen beginnen: Fiolet, Grune/Grüne, Schwarts/Schwartz, de Grijze enz. enz. Het is een schier eindeloze rij, je moet wel een hoop tijd (over) hebben voor zo’n project.
Dat wordt inderdaad een hele klus. Voor als ik eens flink wat tijd te doden heb
Op 28 april 1895 trouwden te Nieuwe Niedorp Klaas Rood en Agatha Susanna Bruin.
Leuk! Daar ga ik mee aan de slag, hopelijk vind ik genoeg kleurenhuwelijken voor een artikeltje.
Reebruin als achternaam (zoals in het lied: Twee reebruine ogen, die keken de Jager aan…), heb ik helaas niet gevonden op de site van meertens.nl, ook niet voor 1947 op genlias.nl, vanwege Prinsjesdag vandaag.
Rossig, kleur ook achternaam 2x in 1884 te Hoogeveen en in 1898 te Amsterdam, dat heb ik niet meer gevonden in de Nederlandse Familienamenbank van Meertens Instituut volkstellingen 1947 en 2007.
Vaal, mag die bij deze kleuren worden toegevoegd? Gezien als achternaam gaat ver terug in de tijd en bestaat nog steeds ook met varianten, alweer een topper voor Noord-Holland volgens meertens.knaw.nl.
Interessant, maar is vaal echt een kleur? Twijfelgeval
Bruin en/of Bruijn & le Blond, in Noord-Holland, bron genlias.nl.; selectie 3 overlijdensaktes gemeente Koog aan de Zaan: Betreft overledene: Aaltje Bruin, leeftijd 3, geboorteplaats -, overlijdensplaats Koog aan de Zaan, overlijdensdatum 11-08-1812, vader Hendrik Bruin, moeder Maartje le Blond. Overlijdensaktenr.1208. / Betreft overledene Hendrik Bruin, leeftijd 57, geb. Zaandam 5 aug.1769, overleden 31 dec.1826 te Koog aan de Zaan, overlijdensaktenr.3112, aangiftedatum 31 dec.1826. / Maartje le Blond is overleden oud 66 jaren, geboorteplaats Zaandam, overleden te Koog aan de Zaan 26 juli 1830, vader —, moeder –, de overleden vrouw is weduwe van Hendrik Bruijn. overlijdensakte nr.2907, aangiftedatum 29 juli 1830. / Volgens een van mijn vrienden bij een reclamestudie is Blond geen kleur officieel, maar dat is het wel volgens mijn kapper en reclame voor haarverf kleur Blond.
Er zijn nog wel meer inschrijvingen op genlias met alleen Blond als achternaam zonder la of le.
Blauw x Blaauw, achternamen van bruidspaar getrouwd 16 mei 1852 te Schoterland in Friesland.
Hallo Maarten, Vanwege de kleuren – achternamen en betekenis VAAL is onder andere bij punt 7 van de puzzelwoordenboeken ook een kleur, kan me wel voorstellen twijfelgeval, zie verder sites zoals > encyclo.nl/begrip/vaal
Ik denk dat vooral de *vorm* van deze namen Noord-Hollands is: zo kort mogelijk. Elders zijn er ook wel veel mensen naar kleuren genoemd, maar die heten dan De Bruin, De Bruyne, Bruintjens, enz.
Blaauw (met twee a’s) is volgens mij nog een vrij veel voorkomende achternaam…