Achternamen zijn voor leden van de koninklijke familie meestal niet zo belangrijk, maar ze hebben er natuurlijk wel een. Met behulp van de Nederlandse Familienamenbank ben ik nagegaan onder welke namen de Oranjes staan ingeschreven.
Prins Willem-Alexander, prinses Máxima en de prinsesjes Catharina-Amalia en Alexia in 2005 (foto: RVD)
Vijf Oranjes in 1947
Bij de volkstelling van 1947 bleek dat vijf Nederlanders de achternaam van Oranje-Nassau droegen. Ze woonden allemaal in de provincie Utrecht, naar we kunnen aannemen op paleis Soestdijk.
Het is niet helemaal duidelijk om wie het hier precies gaat. In 1947 waren er immers niet vijf, maar zes Oranjes: koningin Wilhelmina, prinses Juliana, prinses Beatrix, prinses Irene, prinses Margriet en de enkele maanden vóór de volkstelling geboren prinses Marijke/Christina.
Een van hen moet dus een andere achternaam hebben gehad. Het ligt voor de hand dat dit de koningin was. Wellicht had Wilhelmina helemaal geen achternaam of voerde ze als koningin der Nederlanden de achternaam der Nederlanden: er woonde in 1947 in Utrecht één persoon met deze naam.
Zekerheid hierover kunnen we echter niet krijgen zonder de originele stukken van de volkstelling in te zien. De naam der Nederlanden komt vaker voor. Er bestaat een familie met deze naam die afstamt van een buitenechtelijke zoon van koning Willem II. De Utrechter met deze naam kan dus ook een lid van deze familie zijn.
Naast de koningin vinden we ook prins Bernhard in de volkstelling niet terug. Geen enkele Nederlander gaf op van Lippe-Biesterfeld of iets dergelijks te heten, maar wellicht stond ook Bernhard sinds zijn verheffing tot prins der Nederlanden onder de naam der Nederlanden te boek.
2007: een veelvoud aan namen
In 2007, het jaar waaruit het volgende overzicht van Nederlandse achternamen dateert, had het Huis van Oranje zich sterk uitgebreid. Het aantal Nederlanders met de naam van Oranje-Nassau is ten opzichte van 1947 echter afgenomen van vijf tot “minder dan vijf” (het exacte aantal is om privacyredenen niet openbaar).
Wel vinden we in 2007 een aantal opvallende nieuwe achternamen die toebehoren aan leden van het koningshuis. Het is niet moeilijk te raden wie er achter deze namen schuilgaan.
- Graaf van Oranje-Nassau, jonkheer van Amsberg (graaf Claus-Casimir, de zoon van prins Constantijn)
- Gravin van Oranje-Nassau, jonkvrouwe van Amsberg (de gravinnen Eloise en Leonore, de dochters van prins Constantijn)
- Prins van Oranje-Nassau Jonkheer van Amsberg (prins Friso, die de titel prins der Nederlanden door zijn huwelijk kwijtraakte)
- van Oranje-Nassau Prinses van Lippe-Biesterfeld (de prinsessen Irene, Margriet en Christina, die nu dus anders heten dan in 1947?)
- van Oranje-Nassau van Amsberg (Prins der Nederlanden) (de prinsen Willem-Alexander en Constantijn?)
- van Oranje-Nassau, Van Vollenhoven (de zoons van prinses Margriet, de prinsen Maurits, Bernhard, Pieter-Christiaan en Floris)
- van Lippe-Biesterfeld van Vollenhoven (Anna, Lucas en Felicia, de kinderen van prins Maurits)
- de Bourbon de Parme (Carlos, Margarita, Carolina en Jaime, de kinderen van prinses Irene en Carel Hugo)
Bij de eerste vijf namen valt op dat de titel erbij staat. Adellijke titels maken in Nederland normaal geen deel uit van de achternaam, maar zijn een categorie apart. Voor de meeste leden van dat koningshuis geldt dat kennelijk niet. Nog vreemder wordt het bij de volgende vier ‘achternamen’:
- Hare Koninklijke Hoogheid Alexia Juliana Marcela Laurentien Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau
- Hare Koninklijke Hoogheid Ariane Wilhelmina Máxima Ines Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau
- Hare Koninklijke Hoogheid Catharina-Amalia Beatrix Carmen Victoria Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau
- Hare Koninklijke Hoogheid Máxima, Prinses der Nederlanden, Prinses van Oranje-Nassau, Mevrouw van Amsberg
Dit zijn zogenaamde naamreeksen, zoals voorkomt bij immigranten die in het land van herkomst geen achternaam hadden. De volledige naam wordt in zo’n geval als achternaam geregistreerd en deze mensen hebben officieel geen voornaam. Voor de vier prinsessen geldt hetzelfde: de naamreeks omvat niet alleen hun ‘achternaam’ en titels, maar ook het predicaat Hare Koninklijke Hoogheid en hun voornamen, die dus officieel geen voornamen zijn.
Het is niet duidelijk waarom de vrouw en kinderen van prins Willem-Alexander naamrechtelijk anders behandeld worden dan de andere leden van de koninklijke familie. Wel is duidelijk dat leden van het koningshuis een stuk flexibeler met hun namen kunnen omgaan dan gewone Nederlanders.
WA in het nieuws: De achternamen van de Oranjes | Vernoeming.nl: Het is niet duidelijk waarom de vrouw en kinderen… http://bit.ly/drEw4U
Er woonden in 1947 inderdaad zes Oranjes, maar ze woonden niet allemaal in Utrecht. Koningin Wilhelmina was hoogstwaarschijnlijk een ingezetene van ‘s-Gravenhage of anders van Apeldoorn. Ze woonde immers gedurende het jaar afwisselend op paleis Noordeinde en paleis Het Loo.
Ik had wel overwogen dat Wilhelmina niet in Utrecht stond ingeschreven, maar dan blijft de vraag hoe ze dan heette. Er zijn vijf Oranje-Nassau’s en daar hoort Wilhelmina niet bij, ik denk dat we dat wel kunnen aannemen.
Ik vond het opvallend dat er één Der Nederlanden in Utrecht woonde, maar dit kan natuurlijk toeval zijn. In Den Haag woonden er drie – daar kan ze natuurlijk ook bij zijn geweest. In Gelderland (dus Apeldoorn) geen. Misschien komt Wilhelmina wel helemaal niet voor omdat er bij de volkstelling geen achternaam is geregistreerd?
Uitsluitsel zouden we kunnen krijgen door inzage in de betreffende naamstrookjes van de volkstelling te vragen.
Prins Bernhard kan ik trouwens ook niet vinden: in 1947 geen Lippe-Biesterfeld of iets wat erop lijkt.
In de akten die opgemaakt werden na de geboortes van de prinsessen Amalia, Alexia en Ariane staan al hun namen en titels voluit, zoals u al hebt aangegeven in uw bijdrage. Voor leden van het Koninklijk Huis geldt dat hun geslachtsnaam en titulatuur wordt bepaald bij Koninklijk Besluit. In die zin wijken ze inderdaad af van de doorsnee burger.
De titel en het predikaat die gevoerd worden door prins Friso en zijn twee dochters zijn graaf (gravin) van Oranje-Nassau, jonkheer (jonkvrouw) Van Amsberg. Deze drie personen behoren tot de Nederlandse adel. Cumulatie van titels is niet toegestaan, daarom wordt alleen de hoogste titel gebruikt in combinatie met de geslachtsnaam: graaf (gravin) van Oranje-Nassau van Amsberg.
Prins Constantijn en zijn kinderen behoren nog tot het Koninklijk Huis. Zodra prins Willem-Alexander het koningschap overneemt, zullen de kinderen van prins Constantijn niet langer meer behoren tot het Koninklijk Huis. Hoogstwaarschijnlijk zullen ze dan (net als de kinderen van prins Friso) alsnog worden toegevoegd aan de Nederlandse adel, met dezelfde titulatuur en geslachtsnaam.
De Van Vollenhovens zijn een slag apart. Koningin Juliana creëerde hen prinsen Van Oranje-Nassau (“te plaatsen vóór de geslachtsnaam van hun vader”) als persoonlijke, niet erfelijke en niet overdraagbare titel. Al hun kinderen zijn gewone burgers, zonder titel en met de geslachtsnaam Van Vollenhoven. Een uitzondering zijn de kinderen van prins Maurits: ook zij zijn gewone burgers maar hebben de geslachtsnaam Van Lippe-Biesterfeld van Vollenhoven. Kennelijk waren er destijds sentimentele redenen om de geslachtsnaam van prins Bernhard voort te zetten in een namencombinatie.
Toch zijn de kinderen van Constantijn graaf/gravin van Oranje-Nassau én jonkheer/jonkvrouw van Amsberg. Dit is inderdaad in afwijking van het normale adelsrecht. “Gewone” edellieden kunnen niet meerdere titels dragen. Bovendien is jonkheer het predicaat voor de ongetitelde adel en zou dit dus moeten vervallen zodra iemand wél een titel heeft (zoals graaf).
Overigens moet worden opgemerkt dat het bij de namen uit 2007 gaat om de namen zoals vermeld in de Gemeentelijke Basisadministratie. Dit hoeft niet noodzakelijkerwijs overeen te komen met de “geboortenaam”, al is dat in principe natuurlijk wel de bedoeling.
Nog een kleine toevoeging aan het artikel. In de databank staan ook nog de namen:
Van Lippe-Biesterfeld van Vollenhoven: dit zijn Anna, Lucas en Felicia, de kinderen van prins Maurits.
De Bourbon de Parme: de kinderen van prinses Irene en Carel Hugo.
@Marcvanderham @Michonnet achternaam van de Majesteit is volgens mij 'van Oranje-Nassau" Deze pagina zegt wat anders http://bit.ly/cuItk3
Ik heb dit artikel zojuist enigszins bijgewerkt. De bovenstaande reacties hebben betrekking op de eerste versie (van 31 mei 2010), die overigens inhoudelijk nauwelijks afweek van de huidige.
Wij lazen de website van @Vernoeming "De achternamen van de Oranjes" en de fam. naam Der Nederlanden http://t.co/2snQOVO
De achternamen van de Oranjes http://t.co/kh5zvFII #Achternamen
De achternamen van de Oranjes http://t.co/kh5zvFII #Achternamen
@nottebianca Achternamen van oranjes: http://t.co/E8CPQUGZ
“Bij de volkstelling van 1947 bleek dat vijf Nederlanders de achternaam van Oranje-Nassau droegen. Ze woonden allemaal in de provincie Utrecht, naar we kunnen aannemen op paleis Soestdijk.
Het is niet helemaal duidelijk om wie het hier precies gaat. In 1947 waren er immers niet vijf, maar zes Oranjes: koningin Wilhelmina, prinses Juliana, prinses Beatrix, prinses Irene, prinses Margriet en de enkele maanden vóór de volkstelling geboren prinses Marijke/Christina.
Een van hen moet dus een andere achternaam hebben gehad. Het ligt voor de hand dat dit de koningin was. Wellicht had Wilhelmina helemaal geen achternaam of voerde ze koningin der Nederlanden de achternaam der Nederlanden: er woonde in 1947 in Utrecht één persoon met deze naam.”
Een oplossing voor het probleem heb ik niet, maar ik weet wel van Prinses Juliana niet als Van Oranje-Nassau geregistreerd kan zijn. Haar naam is namelijk vastgesteld zonder koppelteken. Ze zou geregistreerd moeten staan als Van Oranje Nassau.
Ik vermoed dat Koningin Wilhelmina in Den Haag geregistreerd stond. Paleis Het Loo was officieel haar buitenverblijf. Pas na haar abdicatie werd Paleis Het Loo haar hoofdverblijf.
De streepjeskwestie (Oranje Nassau vs. Oranje-Nassau, maar bijv. ook Lippe Biesterfeld vs. Lippe-Biesterfeld) is inderdaad interessant. Tegenwoordig is alles weer mét streepjes.
Uitsluitsel over wie er achter deze namen zit is alleen maar te krijgen door inzage in de betreffende naamstrookjes van de volkstelling, daar staan immers ook de voornamen op. Ik moet daar nog steeds eens achteraan…
Onze familie stamt af van Willem der Nederlanden, 5 mei 1818, Frederiksoord.
Hij heeft bij het plaatsen in1821 bij de Maatschappij van Weldadigheid mee gekregen van ene P.Nederlander, te samen met een obligatie van 1000 gulden voor zijn onderhoud.
Is de achternaam “der Nederlanden” wettelijk beschermd, zo ja, sinds wanneer?
Buiten de Oranjes om, waarvoor het meer een titel is, is alleen onze familie er die zo heet, ca.50 a 60, en enkele in Zweden en de VS, allen zij neven en nichten van elkaar( en achter, enz.)
Graag uw reactie
Geachte heer of mevrouw Der Nederlanden,
Ik ben wel enigszins bekend met uw (erg interessante!) familiegeschiedenis. Dat een deel van de koninklijke familie in1947 te boek stond als “der Nederlanden” is speculatie van mij, het kan best zijn dat het uitsluitend gaat om leden van uw familie. Van een bijzondere wettelijke bescherming is geen sprake.