Begin 1901 wilde een echtpaar ter ere van het aanstaande huwelijk van koningin Wilhelmina en hertog Hendrik van Mecklenburg hun pasgeboren tweeling de namen Hertog Hendrik en Wilhelmina geven. Dat mocht niet: de voornaam Hertog was onacceptabel.
De diamantbewerker Hartog Hartog (1887-1943) (Digitaal Monument Joodse Gemeenschap)
Het het juridische tijdschrift De Gemeentestem boog zich over de kwestie en kwam eveneens tot de conclusie dat de naam Hertog geweigerd moest worden. Een exacte reden werd niet gegeven, maar we kunnen aannemen dat men vond dat deze naam niet het karakter van een voornaam had.
Zowel de ambtenaar van de burgerlijke stand als de redactie van De Gemeentestem waren slecht geïnformeerd, want Hertog is wel degelijk een bestaande voornaam.
Hertog en Hartog zijn varianten van de Germaanse naam Hartwig. Ze waren vooral bij Joden in gebruik als “vernederlandsing” van de Jiddische voornaam Hirsch.
Dat men de naam Hertog niet kende, is overigens niet zo heel vreemd. De naam is zeldzaam. Volgens de Nederlandse Voornamenbank waren er in 2006 veertien Nederlandse mannen en minder dan vijf vrouwen met Hertog als een van hun voornamen.
Hartog is met 324 mannelijke naamdragers in 2006 aanmerkelijk populairder, maar is al lang op zijn retour. Al sinds 1971 is er niemand meer zo genoemd.
Hartog bestaat ook als achternaam. Door strikte vernoemingsgewoonten liepen er daardoor mensen rond met namen als Hans Jules Hartog Hartog, Hartog den Hartog, Hartog de Hartog en zelfs Hertog Hartog Hartog, wiens zoon Hartog Hartog heette.
Is “Hertog” een voornaam? http://goo.gl/fb/N8eAa #voornamen #joodsenamen
Ik vraag me erg af, Maarten, of beide namen etymologisch iets met elkaar te hebben. Hertog gaat terug op Heir, leger en -tog is een vorm tiën (dts: ziehen), trekken, leiden.
Dat komt dus neer op een legercommandant, generaal, of iets dergelijks en is de Germaanse vertaling van het Lat. dux, leider.
Het w.n.t. bevestigt dat ook.
Hartwig: Got. weihan, strijden (denk bv. aan Eng. wage war) en hart. sterk.
Leo.
Hoi Leo,
De adellijke titel “hertog” en de naam Hartwig staan inderdaad los van elkaar. De voornaam Hertog kan m.i. toch niet anders verklaard worden dan als variant van Hartwig. De voornaam en de titel zijn dus gelijkluidend, maar hebben een andere etymologie.
In de door mij als voorbeeld aangehaalde naam Hertog Hendrik is natuurlijk wel de adellijke titel bedoeld, maar dat neemt niet weg dat er een voornaam Hertog bestaat met een andere herkomst en dat de naam dus geaccepteerd had moeten worden.
Groeten Maarten
Ik schreef in het artikel:
In 2011 is er weer een Hartog geboren!
http://svb.nl/Images/Kindernamen%202011%20-%20alfabetisch.pdf