Voornamen in het gezin Kossen: wat gebeurde er na 1845?

Lezer Willem Kossen stuurde mij een overzicht van het gezin van zijn voorouders Pieter Klaasz Kossen en Sijtje Nobel met de vraag: wat is er met de namen van hun kinderen aan de hand?

Was Jerenome Kossen vernoemd naar de heilige Hiëronymus? (Albrecht Dürer, 1521)

Was Jerenome Kossen vernoemd naar de heilige Hiëronymus? (Albrecht Dürer, 1521)

Laten we eerst de namen eens bekijken. Wat valt je op aan het volgende rijtje?

  1. Klaas Kossen, geboren Wieringerwaard 9 maart 1834
  2. Aldert Nobel Kossen, geboren Zijpe 28 april 1835
  3. Martje Kossen, geboren  Zijpe 17 april 1837
  4. Arie Kossen, geboren  Zijpe 9 mei 1839
  5. Elisabeth Kossen, geboren  Zijpe 2 september 1841
  6. Elisabeth Kossen, geboren  Zijpe 12 oktober 1842
  7. Pieter Kossen, geboren  Zijpe 12 oktober 1842
  8. Sijtje Kossen, geboren  Zijpe 25 februari 1845
  9. Marianna Kossen, geboren  Zijpe 2 maart 1847
  10. Jerenome Kossen, geboren  Zijpe 24 september 1849
  11. Victoria Kossen, geboren  Zijpe 24 maart 1851
  12. Vitus Valerius Kossen, geboren  Zijpe 12 februari 1853
  13. Dionitius Dominicus Kossen, geboren Schagen 17 mei 1855
  14. Gottlieb Emmanuel Kossen, geboren Schagen 1 oktober 1862

Traditiebreuk

De eerste negen kinderen zijn keurig volgens de traditie vernoemd. Klaas en Aldert Nobel naar de opa’s, Martje en beide Elisabeths naar de oma’s, Arie naar een oom, Pieter naar zijn vader en Sijtje naar een tante.

Het tiende kind krijgt echter de naam Marianna, die tot dan toe in de familie niet voorkwam en in Nederland ook bepaald niet gangbaar was. Dat geldt eveneens voor de namen van de volgende kinderen, Jerenome, Victoria, Vitus Valerius, Dionitius Dominicus en Gottlieb Emmanuel.

Katholiek, luthers, gewoon leuk?

Hielden Pieter en Sijtje op met vernoemen omdat de familieleden op waren? Nee, volgens dit overzicht waren er nog wel wat ooms en tantes over. Wat was dan de reden voor deze breuk in de naamgeving?

De nieuwe namen doen nogal katholiek aan, al waren het ook voor katholieken geen voor de hand liggende keuzen. Hebben Pieter en Sijtje, van huis uit hervormd, zich wellicht tot het katholicisme bekeerd en hebben ze sindsdien strikt de heiligenkalender gevolgd?

Een aanwijzing voor dat laatste heb ik niet gevonden. Jerenome is, wanneer we zijn buitengewoon zeldzame naam als een variant van Hiëronymus beschouwen, een paar dagen voor zijn “naamdag” (30 september) geboren, maar voor de andere kinderen geldt dat niet en ik kan de namen ook niet direct aan bepaalde heiligen koppelen.

Het jongste kind Gottlieb Emmanuel heeft bovendien helemaal geen katholieke naam, maar een typisch lutherse. De katholieke hypothese is dus niet erg waarschijnlijk.

Misschien moeten we er niet te veel achter zoeken en kozen Pieter en Sijtje, nadat de belangrijkste familieleden waren vernoemd, gewoon namen die ze leuk vonden. De vraag blijft dan waar ze hun inspiratie vandaan haalden. Ik weet het niet. Heeft iemand een idee?


Bestel nu 'Wie noemt zijn kind nou Chardonnay?'

Bestel nu mijn boek
Wie noemt zijn kind nou Chardonnay?


30 oktober in de winkel, nu al te reserveren via bol.com.

'Glimlachen, grinniken en hardop schateren: dit is een van de meest vermakelijke boeken van de afgelopen tijd.' – Ronald Giphart

'Echt een heel leuk boek.' – Giel Beelen

Bestel nu 'Wie noemt zijn kind nou Chardonnay?'

Reacties

  1. Wij lazen de website van @Vernoeming met de fam.naam Kossen en een vraag over voornamen http://t.co/ypG4VdC5

  2. Hi,
    Wie waren de doopgetuigen bij deze ‘afwijkende’ kinderen? Is misschien daar een verklaring te vinden voor de naamsgeving van deze kinderen?
    Irma

  3. Hallo Irma,

    Dat is een interessante vraag. Die informatie heb ik helaas niet. Het lijkt me echter niet zo waarschijnlijk dat ze naar doopgetuigen zijn vernoemd, de namen zijn allemaal zo ongebruikelijk…

    Groet,

    Maarten

  4. Dat de namen ongeweoon zijn is inderdaad een feit maar toch zou ik graag willen weten wie er doopgetuigen waren bij deze kinderen. In de katholieke kerk is het zo dat er altijd ergens de naam van een van de doopgetuigen terug komt. Ik weet niet hoe die ‘regel’ in de Hervormde kerk toegepast werd/wordt maar vind dit best interessant om te weten.
    Misschien dat de lezer Willem Kossen, deze gegevens wel heeft en ze met ons zou willen delen!?

    Groetjes,
    Irma

  5. Er was een Gottlieb Emmanuel von Haller die in 1760 een boekje over Wilhelm Tell geschreven had. Misschien hadden ze daar inspiratie vandaan? De naam Vitus Valerius komt voor bij de familie Cammingha (zie http://www.andrebuwalda.nl/ghtout/gp6570.htm ) , daar zou informatie over de doopgetuigen erg interessant zijn.

  6. Helaas heb ik geen gegevens van doopgetuigen. Ik heb deze informatie uit een papieren stamboom die mijn opa in de oorlog heeft opgesteld en ze bleken overeen te komen met diverse internetbronnen. Ik ben nog niet zover dat ik van alle gegevens ook papieren bewijsstukken heb. (dat gaat overigens niet alleen spreekwoordelijk in de papieren lopen). Mocht iemand in NoordHolland eens een archief binnenlopen en ook deze gegevens eens willen opzoeken…… Door persoonlijke omstandigheden lukt mij dat niet. En als ik tot mijn pensionering moet wachten (rekening houdend met kabinetsplannen nu en in de toekomst) dan duurt dat nog ettelijke decennia…)

    Overigens zijn enkele van deze namen ook in latere generaties in gebruik gebleven. Soms verbasterd. Zo heet ik Willem Jeroen Kossen, naar mijn Opa, Willem Jerenome Kossen, en die is weer een kleinzoon van Jerenome in bovenstaande lijst.

    Groet,
    Willem

    • Jenny van Soest-van de Bilt zegt:

      Kijk eens naar deze site hier vind je het gezinsblad.
      http://genea.pedete.net/zijpe/index.htm

      Gezinsblad
      Pieter Klaasz Kossen, geb. te Wieringerwaard 9 okt 1811, ged. te Wieringerwaard (religie: Nederlands Hervormd), ovl. te Schagen 5 nov 1875, beroep(en): vrachtrijder, veldwachter, boerenbedrijf, landman, plaatselijk ambtenaar, woonplaats(en): Zijpe, Schagen, Wieringerwaard, zoon van Klaas Kossen en Maartje Rampen
      Gehuwd te Zijpe 13 okt 1833, getuige Willem van Os, getuige Fulps Nobel, getuige Gerrit Nobel, getuige Pieter Johannes Zipp met:
      Sijtje Nobel, geb. te Zijpe 13 jan 1814, ovl. te Schagen 15 dec 1876, Adres Grootesloot 13 jan 1814, dochter van Aldert Nobel en Lijsbeth Wit
      1) Aldert Nobel Kossen, geb. te Zijpe 28 apr 1835
      2) Martje Kossen, geb. te Zijpe 17 apr 1837
      3) Arie Kossen, geb. te Zijpe 9 mei 1839, Adres Oudesluis Huis 187 9 mei 1839
      4) Elisabeth Kossen, geb. te Zijpe 2 sep 1841, ovl. te Zijpe 5 nov 1841, Adres Oudesluis 2 sep 1841, Adres Oudesluis Huis 187 5 nov 1841
      5) Elisabeth Kossen, geb. te Zijpe 12 okt 1842, Adres Oudesluis 12 okt 1842
      6) Pieter Kossen, geb. te Zijpe 12 okt 1842, ovl. te Zijpe 13 feb 1843, Adres Oudesluis 12 okt 1842, Adres Oudesluis Huis 187 13 feb 1843
      7) Sijtje Kossen, geb. te Zijpe 25 feb 1845, Adres Oudesluis 25 feb 1845
      8) Marianna Kossen, geb. te Zijpe 2 mrt 1847, Adres Anna Paulownapolder 2 mrt 1847
      9) Jerenome Kossen, geb. te Zijpe 24 sep 1849, Adres Anna Paulownapolder 24 sep 1849
      10) Victoria Kossen, geb. te Zijpe 24 mrt 1851, ovl. te Zijpe 27 apr 1852, Adres van Ewijcksluis in de Anna Paulownapolder 24 mrt 1851, Adres Anna Paulownapolder 27 apr 1852
      11) Vitus Valerius Kossen, geb. te Zijpe 10 feb 1853, Adres van Ewijcksluis in de Anna Paulownapolder 10 feb 1853
      Gehuwd te Schoorl 5 mei 1878 met:
      Grietje Ludeke, geb. te Schoorl ± 1850, dochter van Johannes Ludeke en Hanna Helena Boendermaker

  7. Bij het zoeken naar “Vitus Valerius” stuitte ik trouwens op prachtige Fries-nationalistische naamgeving:

    – Vitus Valerius Malorex Lutgerus van Heemstra (geboren Menaldumadeel 3-8-1846)
    – Vitus Valerius Rudericus Carolus Radboud van Heemstra van Froma en Eibersburen (geboren IJsselstein 27-07-1854)

    De namen Vitus Valerius zelf moeten we volgens verschillende bronnen zien als een latinisering van Wytze Watze…

  8. Carina zegt:

    Ter informatie: twee kleinkinderen van Vitus Valerius Kossen (1853-1932, die in 1878 trouwde met Grietje Ludeke) zijn vernoemd naar hun grootvader. Vitus Valerius van Lienen (1909-?, een zoon van Anna Helena Kossen) en Vitus Valerius Kossen (1923-1967, een zoon van Johannes Kossen) zijn de enigen die deze bijzondere namen meekregen. Voor zover ik weet is er hierna niemand meer geweest die zo genoemd is.

  9. Mooi hoe de “grillen” van een bepaalde persoon door vernoemingen nog generaties lang door kunnen werken!

  10. Mima van Rijswijk zegt:

    Van vernoeming afwijkende naamgeving kwam in mijn familie ook voor als daar een financieel voordeeltje aan zat. Rijke werkgevers wilden hun werknemers wel eens iets toestoppen als die laatsten een van hun kinderen vernoemden naar de baas. Zo kregen de dertien kinderen van een van mijn overgrootouderparen, geboren tussen 1887 en 1912, allemaal een of meer “exotische” namen aan hun “gewone” doopnaam toegevoegd. Overigens waren deze werkgevers geen doopgetuigen. Misschien was iets dergelijks bij de familie Kossen ook het geval?

  11. Marc zegt:

    Misschien de komst van een nieuwe dominee met een hang naar Latijns aandoende namen, die op de ouders heeft ingepraat? “Jullie willen hem Wytze noemen, zullen we daar dan Vitus van maken? Dat staat duurder en misschien schopt hij het dan verder in het leven.”

  12. Leuke theorieën allemaal :)
    Zou toch graag de doopgetuigen willen weten bij deze kinderen.
    Nog steeds niemand in de buurt geweest?

  13. Je noemt in je stuk: vernoemd naar ooms en tantes. Wellicht is dat in de praktijk het geval, maar in Nederland vernoemen we toch vaker naar directe voorouders. Vanzelfsprekend vaak dezelfde namen als die de ooms en tantes dragen.

    Het volgende is vaak van toepassing:
    1e zoon: vaders vader
    2e zoon: moeders vader
    3e zoon: vaders vader zijn vader
    etc

    1e dochter: moeders moeder
    2e dochter: vaders moeder
    3e dochter: moeders moeder haar moeder
    etc.

    Vooral RK families gingen hiermee door tot in generaties. De namen van ooms en tantes zijn op deze manier vaak verbonden aan die van hun neven/nichten, waarvan weer dankbaar gebruik werd gemaakt bij het uitzoeken van de doopgetuige.

  14. Hoi Melle,

    Er werd wel degelijk naar ooms en tantes vernoemd, niet naar voorouders (behalve dan de grootouders en eventueel de ouders zelf). Vaak kenden mensen de namen van voorouders ook helemaal niet. In de praktijk kwam het echter vaak op hetzelfde neer:

    De oudste zoon werd vernoemd naar de opa van vaderskant, de tweede naar de opa van moederskant en de derde naar de oudste broer van de vader. Die oudste broer van de vader heette natuurlijk (tenzij vader zelf de oudste was) naar zíjn opa en zo kreeg het kind de naam van de overgrootvader. Maar het betrof géén vernoeming naar de overgrootvader, maar naar de oom.

    Een klein schemaatje:

    1. Pieter I
    1.1. Hendrik
    1.2. Nicolaas I
    1.2.1. Pieter II
    1.2.2. Johannes
    1.2.2.1. Nicolaas II
    1.2.2.2. Frederik
    1.2.2.3. Pieter III

    De vet gemarkeerde namen komen uit de familie van vaderskant. Pieter III draagt dus dezelfde naam als zijn overgrootvader Pieter I, maar is vernóemd naar zijn oom Pieter II, de oudste broer van zijn vader.

    Zie ook het boekje De traditie der voornamen van Klaes Sierksma, waarin vernoemingsgewoonten uit heel Nederland staan beschreven.

    Groet,

    Maarten

  15. @Mima van Rijswijk: Dat is een aardige suggestie. Ik vraag me dan wel zou: had de vermeende ‘weldoener’ dan zo’n rare naam?

  16. Melle vd Heide zegt:

    Als het vernoemen afstamt van de Germaanse traditie om voorouders hun ziel te bewaren, dan kun je natuurlijk beide theorien hierop loslaten, maar in feite komt het op hetzelfde neer. Maar als ik de ziel van mijn voorvaderen moest bewaren, zou ik eerder denken aan een voorvader dan aan mijn oom…

  17. Het bewaren van de ziel; van de voorvaderen is wel het oorspronkelijke principe, maar dat is al snel losgelaten. Een dergelijke reïncarnatiegedachte is ook onchristelijk. Bovendien zouden er als je daarin gelooft niet meerdere kinderen naar dezelfde persoon kunnen worden genoemd en dat gebeurde natuurlijk massaal wél.

  18. Sandra zegt:

    Ik vraag me nu af of ik familie ben van Arie Kossen. Mijn opa heette zo, Arie Kossen geboren op 15 november 1919. Ik vraag me af wat de achtergrond is van mijn familie.

  19. Melle vd Heide zegt:

    Sandra,

    Er is genoeg te vinden over Kossens. Bijvoorbeeld op kossen.eu. Je zult wel je overgrootvader zijn naam even moeten opzoeken, want over je opa is niets te vinden, ook niet via google.

    http://kossen.eu/indilist.php?surname=KOSSEN&falpha=A

    Groet,
    Melle

Laat wat van je horen

*